हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 1 · ग्रह, राशि और वर्ष प्रवेश
ग्रहराशिस्वरूपवर्षप्रवेशाद्यानयनाधिकारः
अथ कीदृशो भावो ग्रहसंयोगेन शुभाशुभं वा फलं प्रयच्छतीत्युक्तं ताजिकतिलके॥निजपतिगुरुवित्सुरारिपूज्यैर्यदि सहितश्च विलोकितः स भावः॥अतिशयफलदो न शेषखेटैरथ सहितस्त्ववलोकितोवशेषैः॥
अब कैसा भाव ग्रहों से संबंध के कारण अच्छे या बुरे फल देता है? यह ताजिकतिलक में बताया है। मान लो भाव अपने स्वामी, गुरु, बुध या शुक्र से मिला हो और उनसे देखा जाता हो। तब वह भरपूर फल देता है। जब वह दूसरे ग्रहों से मिला हो, या बाकियों से देखा जाए, तब ऐसा नहीं।
सरल अर्थ: भाव अपने स्वामी, गुरु, बुध या शुक्र के साथ: उनसे मिला और देखा हो तो पूरे फल। दूसरे ग्रहों के साथ नहीं।
अत्र वक्ष्यमाणभावबले सबलभावस्य फलदातृत्वं निर्बलस्य नैवेतिज्ञेयं॥
बलवान भाव फल देते हैं: कमज़ोर भाव कुछ नहीं देता।
अथास्माद्ग्रहादयंग्रहःकस्मिन्स्थानेस्तीतिज्ञानार्थं यवनमतेनेतरेतरसंख्या उक्ता चिंतामणौ॥
एक ग्रह का दूसरे से स्थान: उनकी स्थितियाँ घटाओ। 15 अंश से कम बचे तो वही राशि गिनो; 15 या अधिक तो अगली।
इति दैवज्ञवर्यपण्डितदामोदरात्मजबलभद्रविरचिते हायनरत्ने ग्रहराशिस्वरूपवर्षप्रवेशाद्यानयनाधिकारः प्रथमः ॥१॥
बलभद्र के हायनरत्न का पहला अध्याय पूरा हुआ।