हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 1 · ग्रह, राशि और वर्ष प्रवेश
ग्रहराशिस्वरूपवर्षप्रवेशाद्यानयनाधिकारः
चरराश्यादिप्रयोजनं‘चरोदये भोजनमेकवारमि’त्यादिभोजनविचारे ज्ञेयम् ॥
चर राशि (चलने वाली राशि) और ऐसी राशियों का उपयोग। यह भोजन के विचार में जानना चाहिए। यह 'जब चर राशि उदय हो, तो एक बार भोजन' जैसे नियमों में है।
सरल अर्थ: चर राशियाँ और भोजन: ये भोजन परखने में काम आती हैं, जैसे चर राशि उगे तो एक बार भोजन।
राशीनाञ्जलादिचारित्वप्रयोजनन्त्वाखेटकेजलाखेटमाहुः । ‘सवीर्यैर्ग्रहैर्जलाख्यैरि’त्यत्र ज्ञेयम् ।वह्न्यादिराशिप्रयोजन‘मष्टमभावे शिखिराशौ वह्निभयमि’त्यादिस्थले ज्ञेयम्।ब्राह्मणादिजातिक्रूरसौम्यत्वादिप्रयोजनम् । ‘लग्नानुमानवसतिवयःप्रमाणश्च जातयो ज्ञेयाः इत्यादिसमरसिंहोक्तं ज्ञेयम्॥
जल, अग्नि और वर्ण की राशियाँ: जल राशियाँ जल में शिकार बताती हैं। आठवें में अग्नि राशि आग का भय बताती है। वर्ण, निवास, आयु और कद लग्न से परखे जाते हैं।
यथा ममास्मिन् वर्षे केन लाभो भविष्यति इति विचारे लाभभावलग्नसमवर्णेन तत्क्रूरसौम्यादिप्रकृतिसहितेन मत्समसन्तानेन तत्समबहुजन्मकेन तत्समवर्णादिकवस्तुलाभो वाच्यः ॥ इति राशिस्वरूपप्रयोजनम् ॥
इस वर्ष लाभ किससे: ग्यारहवें भाव की राशि देखो। लाभ उस राशि जैसे व्यक्ति और चीज़ों से आता है।
अथ ग्रहस्वरूपमुक्तं च यादवेन ॥
नौ ग्रह: सूर्य, चंद्रमा, मंगल, बुध, गुरु, शुक्र, शनि, राहु और केतु। वे अपने स्वभाव से फल देते हैं।