दैवज्ञ वल्लभा · वराहमिहिर (परंपरा अनुसार)
अध्याय 10
मनोमुष्टिचिन्ताध्यायः
बलिनौ भास्करभौमौ धातुकरौ संस्थितौ प्रश्ने ।मूलकरौ शनिसौम्यौ शशिगुरुभृगुजास्तथा जीवाः ॥ ११ ॥
अगर प्रश्न कुंडली में सूर्य और मंगल ताकतवर हों, तो मन की बात धातु के बारे में है। ताकतवर शनि और बुध पौधा बताते हैं। चंद्रमा, गुरु और शुक्र जीव बताते हैं।
सरल अर्थ: सूर्य और मंगल धातु बताते हैं। शनि और बुध पौधे। चंद्रमा, गुरु और शुक्र जीव।
विद्याद्ग्रहे तु विषमे किल धातुमूल जीवान् समे तु विपरीतमिदं विचिन्त्यम् ।
विषम राशि में क्रम धातु, पौधा, जीव है। सम राशि में उल्टा है।
मेषे सिंहे वृश्चिके वा विलग्ने भौमार्काभ्यामन्विते वीक्षिते वा ।
मंगल और सूर्य धातु बताते हैं। शनि और बुध पौधा बताते हैं।
मीनकर्कवृषचापतौलिभिश्चन्द्रशुक्रगुरुभिर्युतेक्षितैः ।
इन राशियों के साथ चंद्रमा, शुक्र और गुरु जीव बताते हैं। मिले-जुले ग्रह मिली-जुली चीज़ बताते हैं।