मुहूर्तमार्तण्ड · नारायण दैवज्ञ कृत
अध्याय 1 · बचने के समय
त्याज्यप्रकरणम्
सिंदूरोल्लसितमिभेंद्रवक्त्रमंबां श्रीविष्णुं वियतिचरान् गुरून्प्रणम्य । बह्वर्थं विबुधमुदे लघुं मुहूर्तमार्तंडं सुगममहं तनोमि सिद्ध्यै ॥ १ ॥
मैं सिंदूर से चमकते हाथी के मुख वाले गणेश को प्रणाम करता हूँ। मैं माता को, श्री विष्णु को, ग्रहों को और अपने गुरुओं को प्रणाम करता हूँ। फिर सफलता के लिए मैं यह मुहूर्तमार्तण्ड लिखता हूँ। यह छोटा और आसान है, पर अर्थ से भरा है। यह विद्वानों की खुशी के लिए है।
सरल अर्थ: लेखक गणेश, माता, विष्णु, ग्रहों और गुरुओं को प्रणाम करके किताब शुरू करता है।
यामार्धं कुलिकं दिनर्द्धिमवमं पूर्वं दलं पारिघं विष्टिं वैधृतिपातसंक्रमगणं गडांतमेकार्गलम् । कृष्णानंगचतुर्दिनं रविशशिक्रांत्योः समत्वं खलां होरां रात्रिदिनार्धके क्षयदिनं पित्रोर्जनन्यार्तवम् ॥ २ ॥
दिन के बुरे भाग, पंचांग के बुरे दिन, माता-पिता की मृत्यु का दिन और माँ का मासिक धर्म टालें।
मासाद्यं जनिसंभवं ग्रहणभं चंडायुधं दुःक्षणं ज्येष्ठं पूर्वभवस्य पापयुगितैष्यर्क्षाणि विद्धं च भम् । ऊनाख्याधिकमासकौ युतिषु विव्याशूवगंडातिषु त्र्यंकार्थांकरसर्तुपूर्वघटिका भानां विषाख्या घटीः ॥ ३ ॥
जन्म का महीना, ग्रहण के नक्षत्र, बुरे ग्रहों से छुए नक्षत्र, खोए और अधिक महीने और विष वाले समय टालें।
लत्ता पंचकपापवर्गमशुभं चंद्रं दशारिष्टकं जन्मेशेज्यसितास्तमंगशशिनोः क्रूरोद्भवां कर्तरीम् । रिष्टं गोचरसंभवं ग्रहजनिप्रांतोद्भवं सूतकं दुश्चिह्नानि मनोविभंगमपि च व्याधिं शुभे संत्यजेत् ॥ ४ ॥
बुरा चंद्रमा, बुरी दशा, अस्त गुरु या शुक्र, सूतक, बुरे संकेत, मन का न मानना और बीमारी टालें।