हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 8 · मास कुंडली और मासिक फल
मासप्रवेशादिविचाराध्यायः
अथ मंदावबोधार्थं वर्षपत्रीलेखनक्रमो लिख्यते ॥ प्रथमं मंगलश्लोका आशीर्वादश्लोकाश्च लेख्याः ॥ ततः संवत्सरशकायनर्तुमासपक्षतिथिवारनक्षत्रयोगकरणदिनमानरात्रिमानेष्टकालादिभिर्वर्षसमयो लेख्यः ॥
अब जो जल्दी नहीं समझ पाते, उन्हें समझाने के लिए वर्षपत्री (वर्ष की जन्मपत्री का कागज़) लिखने का क्रम दिया जाता है। पहले शुभकामना के श्लोक और आशीर्वाद के श्लोक लिखने चाहिए। फिर वर्ष का समय लिखना चाहिए। वह वर्ष, शक (एक वर्ष-गणना) और अयन (छह महीने का भाग) से दिया जाता है। फिर ऋतु, मास, पक्ष और तिथि (चंद्र दिन)। फिर वार, तारा, पंचांग का योग और करण (आधा चंद्र दिन)। फिर दिन की लंबाई, रात की लंबाई, इष्टकाल (चुने हुए क्षण तक बीता समय) और बाकी।
सरल अर्थ: वर्षपत्री लिखना: पहले आशीर्वाद, फिर वर्ष, मास, तिथि, वार, तारा आदि से वर्ष का समय।
ततो वर्षकुंडली जन्मकुंडली ग्रहन्यासपूर्विका लेख्याः ॥ ततः स्पष्टग्रहाश्च तन्वादिद्वादशभावसंधयश्च लेख्याः ॥ ग्रहाणां विंशोपकाबलं परस्परं दृष्टयो भावेषु च दृष्टयो लेख्याः ॥
वर्षपत्री लिखना: वर्ष कुंडली और जन्म कुंडली, सटीक ग्रह, भावों की संधियाँ, बल और दृष्टियाँ।
ततो ग्रहाणां मैत्रीचक्रं लेख्यम् ॥ ततः पंचवर्गीबलानि द्वादशवर्गिका लेख्या ॥ ततो ग्रहाणां स्थानदिक्कालनिसर्गचेष्टा दृग्बलानि इष्टकष्टसहितानि लेख्यानि ततो भावबलं लेख्यं ततो वर्षेशनिर्णयं तत्फलं च मुन्थाफलं लेख्यम् ॥
वर्षपत्री लिखना: मित्रता, बल, भाव का बल, वर्षेश और उसका फल, और मुंथा का फल।
ततः सहमानि सहमकुण्डलिका लेख्या ततोरिष्टारिष्टभंगोराजयोगराजयोगभंगौ च लेख्यौ ॥ततस्तन्वादिद्वादशभावविचाराद्ग्रहाणां भावफलानि भावविचारादेव यथाभावस्थानि सहमफलानि लेख्यानि॥
वर्षपत्री लिखना: सहम, हानि और उसका भंग, राज योग, भाव के फल और सहम के फल।