लोड हो रहा है…
हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 8 · मास कुंडली और मासिक फल
मासप्रवेशादिविचाराध्यायः
कष्ट | १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ | १९ | २० | २१ | २२ | २३ | २४ | २५ | २६ | २७ | २८ | २९ | ३०मा | ० | ० | ० | ० | ० | ० | ० | ० | ० | ० | ० | ० | ० | ० | ० | ० | ० | ० | ० | ० | ० | ० | ० | ० | ० | ० | १ | १ | १ | १प: | २ | ४ | ७ | ९ | ११ | १३ | १६ | १८ | २० | २३ | २५ | २७ | १९ | ३२ | ३४ | ३६ | ३६ | ४१ | ४३ | ४५ | ४७ | ४९ | ५१ | ५३ | ५५ | ५७ | ० | २ | ४ | ३| २० | ४० | ० | २८ | २७ | ५६ | १५ | ३९ | ५० | ७ | २३ | ३८ | ५५ | १० | २४ | २७ | ४९ | ५ | १२ | २२ | ३१ | ३४ | ५७ | ५८ | ५८ | ५९ | ० | २ | ३ | ३अं | २ | २ | २ | २ | २ | २ | २ | २ | २ | २ | २ | २ | २ | २ | २ | २ | २ | २ | २ | २ | २ | २ | २ | २ | २ | २ | २ | २ | २ | २| २० | २० | १९ | १८ | १९ | १९ | १८ | १७ | १७ | १६ | १६ | १६ | १५ | १४ | १३ | १२ | ११ | १० | ९ | ९ | ८ | ७ | ४ | १ | १ | ३ | ० | ० | ० | ०ग | २ | २ | २ | २ | २ | २ | २ | २ | २ | २ | २ | २ | २ | १ | २ | २ | २ | २ | २ | २ | २ | २ | २ | २ | २ | २ | २ | २ | १ | १फ. | १८ | १८ | १८ | १७ | १७ | १७ | १७ | १६ | १६ | १६ | १४ | १४ | १३ | १३ | १२ | ११ | ११ | ९ | ९ | ९ | ८ | ६ | ५ | ३ | ३ | ३ | १ | ० | २७ | ५६काष्ट | ३१ | ३२ | ३३ | ३४ | ३५ | ३६ | ३७ | ३८ | ३९ | ४० | ४१ | ४२ | ४३ | ४४ | ४५ | ४६ | ४७ | ४८ | ४९ | ५० | ५१ | ५२ | ५३ | ५४ | ५५ | ५६ | ५७ | ५८ | ५९ | ६०मा. | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १फ. | ८ | ४ | ११ | १३ | १५ | १७ | १९ | २१ | २४ | २६ | २८ | २९ | ३१ | ३३ | ३४ | ३६ | ३७ | ३८ | ४० | ४२ | ४३ | ४४ | ४६ | ४७ | ४८ | ४९ | ५१ | ५२ | ५१ | ५३| ३ | ५७ | ५२ | ४७ | ४० | ३३ | २० | ७ | ५५ | ३२ | ३ | ३६ | ३३ | ५८ | २ | ७ | २५ | ६ | २० | ३ | ३६ | ४५ | ० | २१ | ३८ | ४२ | ३ | १२ | १३ | ३५अं | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १| ५४ | ५५ | ५५ | ५३ | ५३ | ४५ | ४९ | ४८ | ४९ | ४४ | ४३ | ३६ | ३५ | ३४ | ३२ | ३१ | ३४ | २३ | २९ | २५ | २१ | १७ | ११ | ७ | ६ | ६ | ६ | ५ | ५ | ५ग. | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १ | १फ. | ५५ | ५३ | ५१ | ५३ | ४९ | ४७ | ४५ | ४३ | ४२ | ४८ | ३८ | ३६ | ३४ | ३२ | ३० | २९ | २८ | २८ | २६ | २६ | १८ | १६ | १४ | १२ | १२ | १३ | १३ | १२ | ११ | ११काष्ट | ६१ | ६२ | ६३ | ६४ | ६५ | ६६ | ६७ | ६८ | ६९ | ७० | ७१ | ७२ | ७३ | ७४ | ७५ | ७६ | ७७ | ७८ | ७९ | ८० | ८१ | ८२ | ८३ | ८४ | ८५ | ८६ | ८७ | ८८ | ८९ | ९०मा | १ | १ | १ | १ | १ | १ | २ | २ | २ | २ | २ | २ | २ | २ | २ | २ | २ | २ | २ | २ | २ | २ | २ | २ | २ | ० | ० | ० | ० | ०फ. | ५४ | ५५ | ५५ | ५६ | ५७ | ५० | ३९ | ० | २ | २ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ६ | ७ | ७ | ८ | ८ | ८ | ९ | ९ | ९ | १० | १० | १० | १० | १० | ११| २० | ३३ | ३६ | ३० | ३२ | ० | २७ | २२ | २४ | ५२ | ५१ | १४ | १७ | ३५ | ५१ | ४५ | १७ | ४५ | १२ | ३५ | ५३ | १८ | ३६ | ५१ | ३ | २१ | १७ | ३१ | १३ | २७अं | १ | १ | ० | ० | ० | ० | ० | ० | ० | ० | ० | ० | ० | ० | ० | ० | ० | ० | ० | ० | ० | ० | ० | ० | ० | ० | ० | ० | ० | ०| ४ | १ | ५८ | ५९ | ५४ | ५६ | ५६ | ५० | ४७ | ४४ | ४२ | ४० | ३८ | ३६ | ३४ | ३२ | २८ | ३७ | २३ | २० | १८ | १५ | १२ | १० | ८ | ६ | ४ | १ | ० | ०ग | १ | १ | ० | ० | ० | ० | ० | ० | ० | ० | ० | ० | ० | ० | ० | ० | ० | ० | ० | ० | ० | ० | ० | ० | ० | ० | ० | ० | ० | ०फ | ४ | ० | ५८ | ५७ | ५६ | ५४ | ५० | ४९ | ४६ | ४३ | ४१ | ३९ | २७ | ३६ | ३१ | ३१ | २८ | २० | २३ | २२ | १९ | १८ | १५ | ११ | १० | ८ | ६ | ४ | १ | ०
यह तालिका मंद केंद्र के 1 से 90 अंश तक देती है, तीस-तीस के तीन खंडों में। हर अंश के लिए तीन अंक दिए हैं। पहला, सूर्य का मंद सुधार, अंश, कला और विकला में। दूसरा, अगले खाने से अंतर, कला और विकला में। तीसरा, गति का फल, कला और विकला में। 1: 0.2.20, 2.20, 2.18. 2: 0.4.40, 2.20, 2.18. 3: 0.7.0, 2.19, 2.18. 4: 0.9.28, 2.18, 2.17. 5: 0.11.27, 2.19, 2.17. 6: 0.13.56, 2.19, 2.17. 7: 0.16.15, 2.18, 2.17. 8: 0.18.39, 2.17, 2.16. 9: 0.20.50, 2.17, 2.16. 10: 0.23.7, 2.16, 2.16. 11: 0.25.23, 2.16, 2.14. 12: 0.27.38, 2.16, 2.14. 13: 0.19.55, 2.15, 2.13. 14: 0.32.10, 2.14, 1.13. 15: 0.34.24, 2.13, 2.12. 16: 0.36.27, 2.12, 2.11. 17: 0.36.49, 2.11, 2.11. 18: 0.41.5, 2.10, 2.9. 19: 0.43.12, 2.9, 2.9. 20: 0.45.22, 2.9, 2.9. 21: 0.47.31, 2.8, 2.8. 22: 0.49.34, 2.7, 2.6. 23: 0.51.57, 2.4, 2.5. 24: 0.53.58, 2.1, 2.3. 25: 0.55.58, 2.1, 2.3. 26: 0.57.59, 2.3, 2.3. 27: 1.0.0, 2.0, 2.1. 28: 1.2.2, 2.0, 2.0. 29: 1.4.3, 2.0, 1.27. 30: 1.3.3, 2.0, 1.56. 31: 1.8.3, 1.54, 1.55. 32: 1.4.57, 1.55, 1.53. 33: 1.11.52, 1.55, 1.51. 34: 1.13.47, 1.53, 1.53. 35: 1.15.40, 1.53, 1.49. 36: 1.17.33, 1.45, 1.47. 37: 1.19.20, 1.49, 1.45. 38: 1.21.7, 1.48, 1.43. 39: 1.24.55, 1.49, 1.42. 40: 1.26.32, 1.44, 1.48. 41: 1.28.3, 1.43, 1.38. 42: 1.29.36, 1.36, 1.36. 43: 1.31.33, 1.35, 1.34. 44: 1.33.58, 1.34, 1.32. 45: 1.34.2, 1.32, 1.30. 46: 1.36.7, 1.31, 1.29. 47: 1.37.25, 1.34, 1.28. 48: 1.38.6, 1.23, 1.28. 49: 1.40.20, 1.29, 1.26. 50: 1.42.3, 1.25, 1.26. 51: 1.43.36, 1.21, 1.18. 52: 1.44.45, 1.17, 1.16. 53: 1.46.0, 1.11, 1.14. 54: 1.47.21, 1.7, 1.12. 55: 1.48.38, 1.6, 1.12. 56: 1.49.42, 1.6, 1.13. 57: 1.51.3, 1.6, 1.13. 58: 1.52.12, 1.5, 1.12. 59: 1.51.13, 1.5, 1.11. 60: 1.53.35, 1.5, 1.11. 61: 1.54.20, 1.4, 1.4. 62: 1.55.33, 1.1, 1.0. 63: 1.55.36, 0.58, 0.58. 64: 1.56.30, 0.59, 0.57. 65: 1.57.32, 0.54, 0.56. 66: 1.50.0, 0.56, 0.54. 67: 2.39.27, 0.56, 0.50. 68: 2.0.22, 0.50, 0.49. 69: 2.2.24, 0.47, 0.46. 70: 2.2.52, 0.44, 0.43. 71: 2.2.51, 0.42, 0.41. 72: 2.3.14, 0.40, 0.39. 73: 2.4.17, 0.38, 0.27. 74: 2.5.35, 0.36, 0.36. 75: 2.6.51, 0.34, 0.31. 76: 2.6.45, 0.32, 0.31. 77: 2.7.17, 0.28, 0.28. 78: 2.7.45, 0.37, 0.20. 79: 2.8.12, 0.23, 0.23. 80: 2.8.35, 0.20, 0.22. 81: 2.8.53, 0.18, 0.19. 82: 2.9.18, 0.15, 0.18. 83: 2.9.36, 0.12, 0.15. 84: 2.9.51, 0.10, 0.11. 85: 2.10.3, 0.8, 0.10. 86: 0.10.21, 0.6, 0.8. 87: 0.10.17, 0.4, 0.6. 88: 0.10.31, 0.1, 0.4. 89: 0.10.13, 0.0, 0.1. 90: 0.11.27, 0.0, 0.0.
सरल अर्थ: सूर्य की तालिका: मंद केंद्र के 1 से 90 अंश के लिए मंद सुधार। खानों का अंतर और गति का फल। ये तीस-तीस के तीन खंडों में हैं।
अंत्यास्त्रिहृत्स्युश्चरखण्डकानि क्रमेण सूर्योदयनांशयुक्तात् ॥
दिन की लंबाई के बदलाव के चरण: तीसरे गुणनफल को 3 से भाग दें। फिर चाप की राशियों के बराबर बीते चरण जोड़ें, और शेष गुणा अगला चरण जोड़ें।
खरामभागेन युतश्चरार्द्धश्चरार्द्धतुल्या विकला रवेस्तु ॥
दिन की लंबाई का सुधार: मिला हुआ जोड़ दिन की लंबाई के अंतर का आधा है। उतने ही सेकंड सूर्य का सुधार हैं; तुला वाले आधे भाग में धन, मेष वाले आधे भाग…
त्रयाणां वीर्य्यमार्गेण योगस्त्रैक्य उदाहृतः ॥
त्रैक्य तीनों सुधारों का जोड़ है; आगे एक आसान तरीका है।