हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 6 · बारह भाव
द्वादशभावविचाराध्यायः
अत्र विशेषमाह तेजःसिंह ॥भावा इमेब्दजनुषोरपि वीर्ययोगाद्द्युः फलं स्वमबलाः फलहानिदास्स्युः ॥कल्पन्धनादिषु विलग्नमतश्च केंद्रमुख्याखिलानि भवनानि मतानि तज्ज्ञैः ॥
यहाँ तेजःसिंह एक खास बात कहते हैं। ये भाव अपना फल तब देते हैं जब वर्ष और जन्म, दोनों में बलवान हों। कमज़ोर भाव फल की हानि करते हैं। धन आदि के भावों के लिए लग्न (उदय राशि) ही ठीक आधार है। उसी से गिनकर जानकार सब भावों के लिए यही मानते हैं, पहले केंद्र (पहला, चौथा, सातवाँ, दसवाँ भाव)। (हमारा पाठ यहाँ स्पष्ट नहीं है।)
सरल अर्थ: बलवान और कमज़ोर भाव: जो भाव जन्म और वर्ष में बलवान हैं वे फल देते हैं; कमज़ोर उन्हें बिगाड़ते हैं। हर भाव लग्न से गिनिए।
त्रैलोक्यप्रकाशे ॥
बारहवें में अच्छा ग्रह: धन अच्छे कामों पर जाता है। बुरा ग्रह: धन राजा और चोरों के कारण जाता है।
व्यये सूर्ये नृपाद्दण्डश्चंद्रे क्षीणे च कष्टतः ॥
बारहवें में ग्रह: सूर्य, राजा से जुर्माना; चंद्रमा, कठिनाई में ख़र्च; मंगल, खेल पर; बुध, व्यापार में।
जीवे धर्मव्ययस्तत्र शुक्रे वेश्यादिकर्मसु ॥
बारहवें में ग्रह: गुरु, धर्म के काम पर ख़र्च; शुक्र, आनंद पर; शनि, कठोर बातों पर।