हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 6 · बारह भाव
द्वादशभावविचाराध्यायः
अथ विशेषभावविचारे आदौ तनुभावविचारस्तत्र तनुभावे किंचिंतनीयमित्युक्तं चंडेश्वरेण ॥आरोग्यपूजागुणमानवृत्तमायुर्वयो ज्ञातिजदोषसौख्यम् ॥क्लेशाकृतो लक्षणवर्णरक्षा तद्भागिनेयस्य वधूस्तनौ स्यात् ॥
अब भावों के विशेष फल-विचार में पहले देह भाव। देह भाव में किन बातों का विचार करना चाहिए, यह चंडेश्वर ने बताया है। पहले भाव में इनका विचार करें। स्वास्थ्य। सम्मान पाना। गुण। आदर। आचरण। आयु की लंबाई। उम्र। रिश्तेदारों से दोष और सुख। कष्ट। शरीर का रूप। चिह्न। रंग। रक्षा। और बहन के बेटे की पत्नी।
सरल अर्थ: पहला भाव, देह: स्वास्थ्य, सम्मान, गुण, आदर, आचरण, आयु, उम्र, रिश्तेदार, कष्ट, रूप, रंग, रक्षा।
अत्र तनुभावश्चेत्स्वामिसौम्याभ्यां दृष्टो युक्तो वा स्यात्तदा देहे आरोग्यं लोकतः ॥ पूजालाभः गुणोदयः सन्मानाधिक्यं शुभाचरणम् ॥
अगर पहले भाव को उसका स्वामी और अच्छे ग्रह देखें या उसमें हों, तो स्वास्थ्य और सम्मान मिलता है। अच्छे गुण, आदर और अच्छा आचरण भी मिलता है।
आयुषि निर्विघ्नता लग्नेशवयसा पुरुषेण सुखाऽधिकं स्वज्ञातिसौख्यं क्लेशनाशः शुभाकृतित्वं नाम कांतिवर्द्धनं देहे शुभलक्षणोद्भमः लग्नाधीशस्य संज्ञातंत्रोक्तं ब्राह्मणादिवर्णद्वारया सुखमंगरक्षाभागिनेयजायादेहे सुखं भागिनेयविवाहाद्युत्सवेन वा सुखमेवं पापैः सर्वं विपरीतं ज्ञेयम् ॥ मिश्रैर्मिश्रं च पूर्ववत् ज्ञेयम् ॥
पहले भाव के और फल: कोई बाधा नहीं, सुख, अच्छा रूप और रिश्तेदारों का साथ। बुरे ग्रह इसे उलटते हैं। मिले हुए ग्रह मिलाते हैं।
अथ विशेषयोगास्ताजिकसारे ॥
लग्न का स्वामी बलवान हो तो सुख, स्वास्थ्य और चमक। मध्यम हो तो थोड़ा सुख। नष्ट हो या छठे, आठवें, बारहवें में हो तो कष्ट या थोड़ा सुख।