हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 2 · दृष्टि, बल और फल
दृष्टिसाङ्गबलेष्टकष्टाद्यानयनाधिकारः
मकरे गुरुभौमपद्मिनीशास्सितविच्चन्द्रमसो घटे निरुक्ताः॥शनिवाक्पतिभूमिजास्तु मीने कथितास्सद्गणकैर्दृकाणनाथाः ॥
मकर में: गुरु, मंगल और सूर्य पद्मिनीश। कुंभ में: शुक्र, बुध वित् और चंद्रमा। पर मीन में: शनि, गुरु और मंगल बताए गए हैं। अच्छे ज्योतिषियों ने इन्हें द्रेष्काणों (राशि का तीसरा भाग) के स्वामी बताया है।
सरल अर्थ: द्रेष्काण के स्वामी, आगे: मकर में गुरु, मंगल, सूर्य; कुंभ में शुक्र, बुध, चंद्रमा; मीन में शनि, गुरु, मंगल।
इति त्रैराशिकेश्वरा लाघवेनोक्तास्संज्ञातन्त्रे ॥
संक्षेप में द्रेष्काण के स्वामी: मेष से पहले द्रेष्काण मंगल से शुरू होते हैं, दूसरे सूर्य से, तीसरे शुक्र से।
अतिलाघवेनत्रैराशिकेश्वराउक्ताहरिभट्टदैवज्ञैः ॥
द्रेष्काण के स्वामी का छोटा नियम: राशि की संख्या में 2, 0 या 5 जोड़िए और सात से काटिए।
अत्र वर्तमानो राशिर्ज्ञेयः वर्तमानराशिः प्रथमद्रेष्काणे द्वियुतो द्वितीयद्रेष्काणे शून्ययुतस्तृतीयद्रेष्काणे पञ्चयुक् कर्तव्यस्सप्ततष्टेसूर्यात् द्रेष्काणस्वामी भवतीत्यर्थः ॥
द्रेष्काण का स्वामी: राशि की संख्या लीजिए। पहले, दूसरे या तीसरे द्रेष्काण के लिए 2, 0 या 5 जोड़िए। फिर सात से काटिए, सूर्य से गिनकर।