हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 2 · दृष्टि, बल और फल
दृष्टिसाङ्गबलेष्टकष्टाद्यानयनाधिकारः
रामाश्व्यब्जानेत्रचन्द्रार्द्धकानि चन्द्रार्द्धांशा रूपपूर्वाः क्रमेण ॥खेटे शुद्धे सप्तमात् स्वादिगेहाच्छेषे भार्द्धेन्यत्रकल्प्योनुपातः ॥
... फिर राम (3), अश्वि (2), अब्ज (1)। फिर नेत्र (2), चंद्र (1) और आधा। फिर क्रम से पहले रूप (1) और फिर चंद्र (1) के आधे। ग्रह को अपने या दूसरे घर से सातवें में से घटाइए। जो बचे उससे आधी राशियाँ पूरा विस्तार मानकर लीजिए। दूसरी जगह अनुपात बनाना चाहिए।
सरल अर्थ: स्थान के बल की दूसरी योजना, आगे: 3, 2, 1; फिर 2, 1, आधा; फिर 1 और आधे। ग्रह को अपने घर से सातवें में से घटाइए; आधी राशियाँ लीजिए। दूसरी जगह अनुपात लीजिए।
अभीष्टादिगृहादिभ्यो बलं यदिह साधितम् ॥
स्थान का बल: चुने हुए घरों से निकले बल को हर मामले में दृष्टि के मान से गुणा कीजिए। 60 से भाग दीजिए।
अथ तर्कवेदाद्यंकानि द्वादशोद्धृतानि रूपकलादिकम्बलम्भवति ॥
स्थान का बल: 6, 4 आदि संख्याओं को 12 से भाग दीजिए, ताकि बल रूप और कला में मिले।
अथात्र स्वगृहे पूर्णम्बलन्दुतष्के स्वगृहनगभागइत्युक्तेः स्वगृहात्सप्तमे राशौ ग्रहो निर्बलः अन्तरे त्रैराशिकमुच्चबलवज्ज्ञेयं तत्रार्कचंद्रयोरेकमेव स्वगृहमतोनसंदिग्धम्भौमादीनां तु स्वगृहद्वयसद्भावात् तत्सप्तमस्यापि द्वैविध्यात् ॥
स्थान का बल: अपनी राशि में पूरा, उससे सातवीं राशि में शून्य। बीच में अनुपात लीजिए। सूर्य और चंद्रमा की एक अपनी राशि है। मंगल और बाकी की दो।