हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 8 · मास कुंडली और मासिक फल
मासप्रवेशादिविचाराध्यायः
स्वातंत्र्यं रिपुभे श्रेष्ठं वादः स्त्रीभिस्तु सप्तमे ॥छिद्रे ग्रहे प्रपीडा स्याद्धर्महानिस्तु धर्मगे ॥
छठे में स्वतंत्रता, जो उत्तम है। सातवें में स्त्रियों से झगड़े। आठवें में ग्रह बड़ा कष्ट दे सकता है। नौवें में धर्म (सही आचरण) की हानि।
सरल अर्थ: मंगल का नवांश, छठा से नौवाँ: छठे में स्वतंत्रता, सातवें में झगड़े। आठवें में बड़ा कष्ट, नौवें में कर्तव्य में हानि।
मित्रभेदस्तु दशमे हानिर्लाभे व्यये व्ययः ॥
मंगल का नवांश, दसवाँ से बारहवाँ: मित्रों से टूटन, हानि, खर्च। और किसी हाल में फल उलटे हो जाते हैं।
अत्र स्वोच्चादिगो भौमो लग्नेतीव शुभः स्मृतः ॥ तृतीये बंधुविग्रहश्चतुर्थे भूमिकर्षणाम् ॥ सप्तमे स्त्रीकलिः अष्टमे देहपीडा लाभे लाभः किंचित्सामान्यः ॥ व्यये हठाद्व्यय इति विशेषः ॥ इति भौमः ॥
भावों में मंगल, बलभद्र के नोट: बलवान हो तो लग्न में बहुत अच्छा, तीसरे में अपनों से झगड़ा। चौथे में ज़मीन का काम, बारहवें में मजबूरी का खर्च।
कौटिल्यं लग्नगे सौम्ये द्वितीये वचनाद्धनम् ॥
बुध का नवांश, पहला से चौथा: टेढ़े तरीके, वाणी से धन, झूठी बात, चौथे में हुनर का ज्ञान।