हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 7 · दशाएँ निकालना
दशानयनाधिकाराध्यायः
अथ भावांतरांशाः २७। १५। ५६ त्रिंशत्या ३०० गुणिताःषष्ट्योपर्युपरिलब्धेन युताः ८१।७९।४० कर्कोदयेन ३४३ भक्तालब्धानि २३।२३।५०।५० लग्नतसीरदशादिनानि ॥
फिर भावों के बीच के अंश, 27;15;56, को 300 से गुणा किया जाता है। हर स्थान को साठ के हिसाब से ऊपर ले जाया जाता है। इससे 81;79;40 मिलता है। इसे कर्क के उदय समय 343 से भाग देने पर 23;23;50;50 मिलता है। ये लग्न (उदय राशि) की तसिर (ग्रह के प्रभाव का ताजिक शब्द) अवधि के दिन हैं।
सरल अर्थ: भाव की अवधियाँ, दूसरा तरीका, उदाहरण: 27;15;56 को 300 से गुणा करें। फिर कर्क के उदय समय 343 से भाग दें, तो लगभग 23 दिन 50 घटी मिलते हैं।
एवं सर्वत्र वर्षप्रवेशकालादिषु दिवसेषु लग्नेशस्य चंद्रस्य फलं शुभमशुभं वा ज्ञेयम् ॥ एवमन्यत्रापि ॥
भाव की अवधियाँ: इन दिनों का फल लग्नेश से देखें, यहाँ चंद्रमा।
अथ व्ययभावसंधिः ॥ ३।१७।४।३६ लग्नभावेहीना ३।४।३।८जाता १६।२२।२ लग्नभुक्तांशाः अथलग्नभावो ३।४।३।८ लग्नसंधौ ३।१७।४।१६ ऊनः १३।१७।५८ जाता लग्नभोग्यांशाः अथलग्नसन्धिः ३।१७।४।१६ धनसंधौ ४।१४।५७।२ ऊनः २७।१५।५६ जाता धनभावदशा सौरिदिनाद्या पूर्वागतसमैव ॥ अत्र प्रथमवर्षप्रवेशकाले लग्नभोग्यांशदिनतुल्यलग्नदशा पुनर्द्धनादीनां ज्ञेया ॥ व्ययभावदशाप्रांते लग्नभुक्तांशदिवससमा लग्नदशा ज्ञातव्येति ॥
संधियों से भाव की अवधियाँ, उदाहरण: लग्न के बचे अंश वर्ष शुरू करते हैं। दूसरा भाव उसके बाद आता है, और लग्न के बीते अंश वर्ष को बंद करते हैं।
अथैतेदशादिवसाः २७।१५।५६। माससौरसावनदिवसैः ३०।२६।१७।३७ गोमूत्रिकया गुणिताः ८।३०।३४।५४।३५ त्रिंशता भक्ताः २७४१।९।५९ जातानि सौरसावनदिनात्मकानि दशादिनानि एवं सर्वत्र ॥
सौर-नागरिक दिन, उदाहरण: 27;15;56 को 30;26;17;37 से गुणा करके 30 से भाग देने पर सौर-नागरिक दिनों में अवधि मिलती है।