हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 6 · बारह भाव
द्वादशभावविचाराध्यायः
अथ वर्षलग्ने फलमाह समरसिंहः ॥यदि लग्नेशस्सूर्यो दुःखं व्याकुलत्वपरवशते ॥यदि सोमस्तु परान्नभुक्कुलतो नाश्रयो विगतधातुः ॥
यहाँ समरसिंह वर्ष लग्न (उदय राशि) में फल बताते हैं। अगर लग्न का स्वामी सूर्य हो, तो दुख, बेचैनी और दूसरों पर निर्भरता होती है। अगर चंद्रमा हो, तो व्यक्ति दूसरों का अन्न खाता है। उसे परिवार से सहारा नहीं मिलता। उसकी धातु (शरीर की धातु या अवस्था) खो गई है।
सरल अर्थ: वर्ष लग्न का स्वामी सूर्य हो: दुख, बेचैनी, दूसरों पर निर्भरता। चंद्रमा हो: दूसरों का अन्न, परिवार का सहारा नहीं, कमज़ोरी।
भौमे लग्नाधिपतौ सर्वविरोधी विवादकृद्रोगी॥
वर्ष लग्न का स्वामी मंगल हो: विरोध, झगड़े, खराब स्वास्थ्य। बुध हो: विद्या और बुद्धि।
गुरुसितयोश्च पतिर्वतिसुखानि पूर्णानि सर्वाणि ॥
वर्ष लग्न का स्वामी गुरु या शुक्र हो: पूरे सुख। शनि हो: झगड़े, चिंता और बुरे फल।
अथ विशेषमाह हिल्लाजः॥
जन्म में बलवान और वर्ष में कमज़ोर ग्रह: वर्ष के शुरू में अच्छे फल, बाद में बुरे फल।