हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 6 · बारह भाव
द्वादशभावविचाराध्यायः
अथ यात्रायां दिग्ज्ञानमुक्तं रोमकेण ॥अग्निराशिर्भवेत्पूर्वा दक्षिणा पृथिवी भवेत् ॥वायुराशिः पश्चिमा च सौम्याशा जलभे स्मृता ॥
अब यात्रा में दिशा का ज्ञान रोमक ने बताया है। अग्नि राशि पूर्व है। पृथ्वी राशि दक्षिण है। वायु राशि पश्चिम है। जल राशि में उत्तर कहा गया है।
सरल अर्थ: यात्रा की दिशा राशि के तत्त्व से: अग्नि पूर्व, पृथ्वी दक्षिण, वायु पश्चिम, जल उत्तर।
अत्र यात्रायोगकारकाणां ग्रहणाम्मध्ये यो बलवांस्तदधिष्ठितराशौ गमनं वाच्यम् ॥ बलसाम्ये तन्मध्ये केंद्रस्थग्रहाधिष्ठितराशौ गमनं स्वाच्यम् ॥ तदभावेपि नवमभावराशिदिग्गमनं वाच्यमिति विशेषः ॥
यात्रा के सबसे बलवान ग्रह की राशि की ओर जाइए। बराबर हों तो केंद्र वाले की। कोई न हो तो नौवें भाव की राशि की ओर।
चण्डेश्वरः ॥
बुध या शुक्र वर्ष लग्न से भाग्य भाव में बलवान हो। घर का व्यक्ति परदेश जाता है; दूसरा घर लौटता है।
सुखे व्योम्नि स्थिते सौम्ये गमनं न तदा भवेत् ॥
चौथे या दसवें में अच्छा ग्रह: यात्रा नहीं। वहाँ बुरा ग्रह, वक्री न हो: यात्रा।