हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 6 · बारह भाव
द्वादशभावविचाराध्यायः
अथ चतुर्थभावविचारः ॥ तत्र चतुर्थभावे किंचिंतनीयमित्युक्तश्चण्डेश्वरेण ॥गृहं विधानं विवरप्रवेशो लतौषधिक्षेत्रखलादिवापी ॥मित्रन्धृतस्त्रीपरपुम्प्रयोगो गमागमौ यानसुखादिकश्च ॥
अब चौथे भाव का फल-विचार। यहाँ चंडेश्वर ने कहा है कि चौथे भाव में किस बात पर विचार करना चाहिए। घर और इमारत। गुफा या बिल में प्रवेश। लताएँ, जड़ी-बूटियाँ, खेत, खलिहान और कुएँ। मित्र, रखैल पत्नी, और दूसरे आदमियों से लेन-देन। आना-जाना, वाहनों से सुख आदि।
सरल अर्थ: चौथा भाव: घर, इमारत, खेत, कुएँ, मित्र, रखैल पत्नी, यात्रा और वाहन।
स्थानच्युतिर्लाभगृहप्रवेशौ बुद्धिर्जनित्री जनकश्च तद्वत् ॥
चौथा भाव: जगह की हानि, लाभ, घर में प्रवेश, मन, माता-पिता और देश की बातें।
अत्रापि विचारः पूर्ववज्ज्ञेयः ॥
चौथा भाव: पहले की तरह देखें।
यादवः ॥
चौथा भाव: सूर्य और चंद्रमा बुरे ग्रह के साथ चौथे में हों तो माता-पिता को कष्ट। सूर्य शनि के साथ बुरे स्थान में हो तो झगड़ा और सम्मान की हानि।