हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 5 · वर्षेश और मुंथा
वर्षेशादिविचाराध्यायः
हर्षस्थिते कर्मपतौ शुभग्रहे स्वतुंगराश्यादिगते तथोदिते ॥शुभेक्षिते केन्द्रधनत्रिकोणगे राज्यस्य लाभोस्ति शुभैर्विलग्नगैः ॥
मान लो दसवें भाव का स्वामी कोई अच्छा ग्रह हो। वह अपने हर्ष (ग्रह के आनंद का स्थान) में हो, अपनी उच्च या ऐसी राशि में हो और उदित हो। अच्छे ग्रह उसे देखें। वह केंद्र (पहला, चौथा, सातवाँ, दसवाँ भाव), दूसरे भाव या त्रिकोण (भाग्य भाव) में हो। अच्छे ग्रह लग्न (उदय राशि) में भी बैठे हों। तब राज्य का लाभ होता है।
सरल अर्थ: अच्छा दसवें का स्वामी अपने आनंद के स्थान में हो और अच्छे ग्रह उसे देखें। तब पद का लाभ होता है। लग्न में अच्छे ग्रह हों, तब भी यही फल है।
लग्नेश्वरस्स्वर्क्षगतो विलग्ने स्वतुङ्गनाथेन निजोच्चगेन॥
लग्न का स्वामी लग्न में अपनी राशि में हो और उसकी उच्च राशि का स्वामी उसे देखे। तब पद धीरे-धीरे मिलता है।
स्वोच्चस्थितो लग्नगतः शुभग्रहः शेषैस्त्रिकोणायगतैर्बलान्वितैः ॥
अच्छा ग्रह लग्न में उच्च का हो सकता है। बाकी ग्रह भाग्य भावों और ग्यारहवें में बलवान हों, तो अचानक पद मिलता है।
मीनोदये भार्गवजीवसंयुते लाभे कुजे राज्यपदाप्तिमादिशेत् ॥
मीन या वृष लग्न। शुक्र और गुरु लग्न में और मंगल ग्यारहवें में, या ग्रह केंद्रों में हों तो पद और धन मिलता है।