हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 5 · वर्षेश और मुंथा
वर्षेशादिविचाराध्यायः
स्वोच्चस्थः किल दीप्तो दैन्यं पुनरेति नीचभवनस्थः ॥स्वस्थस्स्वभवनसंस्थो मित्रक्षेत्राश्रितो मुदितः ॥
अपने उच्च (ऊँचा बिंदु) में ग्रह दीप्त (चमकता हुआ) है। अपने नीच (नीचा बिंदु) की राशि में ग्रह दीन (दुखी) हो जाता है। अपनी राशि में ग्रह स्वस्थ (आराम में) है। मित्र की राशि में ग्रह मुदित (प्रसन्न) है।
सरल अर्थ: चमकता: अपनी उच्च राशि में। दुखी: अपनी नीच राशि में। आराम में: अपनी राशि में। प्रसन्न: मित्र की राशि में।
रिपुराशिगतः सुप्तो ग्रहाभिभूतः प्रपीडितश्चैव ॥
सोया: शत्रु की राशि में। दबा हुआ: दूसरे ग्रह से हराया गया। घटते बल वाला: सूर्य की किरणों में तेज खोया हुआ।
स्वनीचमतिक्रान्तस्स्वोच्चाभिमुखः प्रवृद्धवीर्यः स्यात् ॥
बढ़ते बल वाला: नीच बिंदु पार करके उच्च की ओर चलता हुआ। बहुत बलवान: अपने नवांश में और अच्छे ग्रहों से देखा गया।
दीप्ते दीप्तिरनुत्तमा नरपतेर्हीने च दैन्यागमस्स्वस्थे स्वात्ममनस्स्थितश्च भवति श्रीकीर्तिसौख्यादिकम् ॥
अवस्थाओं के फल। चमकते में सम्मान, दुखी में दुख, आराम में धन और यश, प्रसन्न में इच्छाएँ पूरी। सोए में कष्ट, दबे में शत्रुओं से कष्ट, घटते बल में धन…