हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 2 · दृष्टि, बल और फल
दृष्टिसाङ्गबलेष्टकष्टाद्यानयनाधिकारः
विशेषमाहवामनः ॥स्वस्वस्वामिबलत्वेन ज्ञेयो राशिर्बलाधिकः ॥जीवज्ञयुक्तो दृष्टो वा स्वस्वस्वामियुतेक्षितः ॥
वामन एक विशेष बात कहते हैं: राशि को अपने स्वामी के बल से अधिक बलवान जानना चाहिए। वैसे ही वह जो गुरु और बुध से मिली हो, या उनसे देखी गई हो। या जो अपने स्वामी से मिली हो या देखी गई हो।
सरल अर्थ: वामन की राशि का बल: राशि अपने स्वामी के बल से बलवान है। या तब, जब गुरु, बुध या उसका स्वामी उससे मिले या उसे देखे।
पृष्ठोदयाः कर्किमृगधनुर्मेषवृषा अमी ॥
उदय करने वाली राशियाँ: कर्क, मकर, धनु, मेष और वृष पीठ से उगती हैं। बाकी राशियाँ सिर से उगती हैं। मीन दोनों ओर से उगती है।
शीर्षोदयादिनबलाश्शेषारात्रिबलास्स्मृताः ॥
राशि का बल: सिर से उगने वाली राशियाँ दिन में बलवान हैं, बाकी रात में। मानव राशियाँ लग्न में बलवान, चौपाया राशियाँ दसवें में।
वृश्चिकस्सप्तमस्थाने चतुर्थे जलराशयः ॥
राशि का बल: वृश्चिक सातवें में और जल राशियाँ चौथे में बलवान हैं। संध्या के समय वृश्चिक बलवान है, दिन में मानव राशियाँ।