दैवज्ञ वल्लभा · वराहमिहिर (परंपरा अनुसार)
अध्याय 13
स्त्रीपुंजन्माध्यायः
रक्तस्तीक्ष्णतनुर्दिनेश उदितः सौन्दर्यवान् शीतगुः क्रूराक्षोधरणीसुतोऽतिविनयी सोमात्मजोऽपि स्मृतः ।जीवः पण्डितमण्डलीषु सहितः शुक्रश्च काणः शनिः खञ्जो लग्नसमन्वितो निजफलं दत्ते बलं चिन्त्याम् ॥ १२ ॥
लग्न (उदय राशि) में बैठा ग्रह अपने ही गुण देता है। सूर्य लाल रंग और तीखा शरीर देता है। चंद्रमा सुंदर रूप देता है। मंगल कठोर आँखें देता है। बुध बहुत विनम्र स्वभाव देता है। गुरु विद्वानों के बीच जगह देता है। शुक्र एक आँख से अंधा कर सकता है। शनि लंगड़ापन दे सकता है। ग्रह का बल तौलिए।
सरल अर्थ: लग्न में बैठा ग्रह अपने बल के हिसाब से अपना रूप और स्वभाव देता है।
पापद्वयमध्यसंस्थितौ लग्नेन्दू न च सौम्यवीक्षितौ ।
लग्न या चंद्रमा दो बुरे ग्रहों के बीच हो और अच्छे ग्रह न देखें, तो गर्भवती स्त्री को खतरा रहता है।
भृगुसुतो वसुधातनयो गुरुर्दिनपतिः शशभृद्रविनन्दनः ।
ये ग्रह पहले महीने से दसवें महीने तक गर्भ के महीनों के स्वामी हैं।
एते यदा शत्रुगृहे वसन्ति युद्धे जिताः शत्रुभिरस्तगा वा ।
अगर किसी महीने का स्वामी कमज़ोर हो या उसे चोट पहुँची हो, तो उसी महीने में गर्भ गिरने का खतरा रहता है।