वीरसिंहावलोक · वीरसिंह कृत
अध्याय 30
पानात्यय-महोन्माद — कर्मविपाकः
अथोन्मादस्य कर्मविपाकमभिधत्ते तत्प्रतीकारं च यदुक्तं पूर्वाचार्यैः । मदगर्वाभ्यां परस्वस्तेयी निषिद्धवस्तुभोगेच्छुः परान् मोहयित्वा वृद्धगुरूणामुपहासकश्च शास्त्रज्ञाने सति न जानामीति वंचकश्च उन्मत्तः परोपदत्तज्ञानी यद्वा जायते । एतदुमामहेश्वरसंवादेऽभिहितम् ।
अब ग्रंथ पागलपन का पूर्व कर्मों वाला कारण और उसका उपाय बताता है। यह बात पहले के आचार्यों ने कही है। ग्रंथ कहता है कि कोई जातक पागल पैदा हो सकता है, या दूसरों के दिए ज्ञान पर निर्भर रह सकता है। ऐसा तब होता है जब उसने पिछले जन्म में ये काम किए हों। घमंड और अहंकार में उसने दूसरे की संपत्ति चुराई। उसने वर्जित चीज़ों को भोगना चाहा। उसने दूसरों को धोखा दिया। उसने बड़ों और गुरुओं का मज़ाक उड़ाया। या वह विद्या जानता था, फिर भी "मैं नहीं जानता" कहकर ठगता रहा। यह उमा-महेश्वर संवाद में कहा गया है।
शास्त्रीय मत, चिकित्सा सलाह नहीं।
मन्त्रगुरूणामुपहासी चान्द्रायणं कुर्यात् । एतद्बौधायनेनाभिहितं सदसस्पतिमितिहोमं चरुघृताभ्यां कुर्यात् । कयानश्चित्र इति सूक्तं जपेत् । हिरण्यं च मधुरद्रव्याणि ददीत। एतद्ब्रह्मांडपुराणेभिहितम् ।
जिसने मंत्र सिखाने वाले गुरुओं का मज़ाक उड़ाया हो, वह चांद्रायण (चंद्र की कला के अनुसार व्रत) करे। यह बौधायन ने कहा है। वह पके चावल और घी से होम…
सारस्वतं मन्त्रं वा जपेत् । इत्युन्मादव्याधिप्रतीकारः तथापानात्ययस्यापि ।
या वह सारस्वत मंत्र (सरस्वती का मंत्र) का जप (मंत्र जप) करे। यह पागलपन की बीमारी का उपाय है। शराब से हुई बीमारी के लिए भी यही है।