मुहूर्तमार्तण्ड · नारायण दैवज्ञ कृत
अध्याय 10 · ग्रहों का गोचर
गोचरप्रकरणम्
स्वर्क्षाच्चंद्रखलास्त्रिखारिषु शुभाः सप्ताद्यगोऽब्जः पुनश्चापुत्राद्व्ययधर्ममृत्युषु कविः स्वास्तत्रिकोणे गुरुः । सौम्यो व्यंत्यसमेऽखिला भवगताः शुक्ले नवेषु द्विगश्चंद्रोऽथो निजभाद्द्युभं नवहृतं त्र्यद्रीषुशेषं न सत् ॥ १ ॥
अपनी जन्म राशि से गिनें। चंद्रमा और बुरे ग्रह तीसरे, दसवें और छठे भाव में अच्छे हैं। चंद्रमा सातवें और पहले भाव में भी अच्छा है। शुक्र पहले से पाँचवें भाव तक अच्छा है। वह बारहवें, नौवें और आठवें भाव में भी अच्छा है। गुरु दूसरे, सातवें, पाँचवें और नौवें भाव में अच्छा है। बुध सम भावों में अच्छा है, पर बारहवें में नहीं। सभी ग्रह ग्यारहवें भाव में अच्छे हैं। शुक्ल पक्ष में चंद्रमा नौवें, पाँचवें और दूसरे भाव में भी अच्छा है। अब अपने जन्म नक्षत्र (तारा) से उस दिन के नक्षत्र तक गिनें। 9 से भाग दें। शेष 3, 7 या 5 बचे तो वह अच्छा नहीं है।
सरल अर्थ: जन्म की चंद्र राशि से ग्रह कुछ भावों में अच्छे हैं। नक्षत्रों की कुछ गिनतियाँ बुरी हैं।
षष्ठांत्ये खजले सुतायभवने त्र्यंके रवेः स्यान्मिथस्त्र्यंके जन्मसुते खके मृतिभवे द्व्यस्ते षडंत्ये विधोः । त्र्यर्के लाभसुते सपत्नतपसोर्व्यर्काशुभानां व्यधोष्टाद्ये पुत्रधनेष्टखे कसहजेर्यंके भवांत्ये विदः ॥ २ ॥
अच्छे गोचर भाव के जोड़ीदार भाव में ग्रह हो तो वह गोचर रुकता है। हर ग्रह के जोड़े यहाँ गिनाए हैं।
द्व्यस्तेष्टादिमयोः खके नवसुते त्रीशेष्टपुत्रे त्रिकाद्येर्यंत्येकभवे भृगोर्ज्ञशशिनोः शन्यर्कयोर्नो व्यधः । विद्धो व्यस्तफलो भवेद्दिविचरो हेमाद्रिविंध्यांतरे खेटर्क्षाद्व्यधखेचरं विगणयान्यत्रोभयं जन्मभात् ॥ ३ ॥
शुक्र के अपने वेध जोड़े हैं। बुध-चंद्रमा और शनि-सूर्य कभी नहीं रोकते। रुका हुआ ग्रह उलटा फल देता है।